الوقت- با فرا رسیدن ماه محرم و شروع مراسمات عزاداری سیدالشهدا ابا عبدالله الحسین (ع) در اقصی نقاط جهان اسلام، در افغانستان همانند سالهای گذشته شیعیان با محدودیتهای گسترده از سوی حکومت طالبان در اجرای آیینهای مذهبی خود مواجه شدهاند.
در حالی که این ایام فرصتی برای مسلمانان و آزادگان جهان و به ویژه برای شیعیان است تا به بازخوانی ارزشهای عدالت، آزادی، فداکاری و ایستادگی در برابر ظلم بپردازند اما در افغانستان این مراسم مذهبی به دلیل بهانههای امنیتی و تفسیرهای جانبدارانه از دین، با مشکلات جدی مواجه شده است.
گزارشهای متعددی از استانهای کابل، غزنی، هرات و مناطق دیگر افغانستان حاکی از آن است که نیروهای طالبان با برخوردهای تحقیرآمیز، پرچمها و نمادهای عزاداری امام حسین (ع) را از خانهها، مغازهها و خیابانها جمعآوری و در مواردی پاره کردهاند. این اقدام در مناطقی مانند دشت برچی کابل، شهرک حاجقربان و منطقه جبرئیل در هرات و بخشهای شیعهنشین شهر غزنی رخ داده است.
به گزارش خبرگزاری ابنا به نقل از منابع محلی، مأموران امر به معروف طالبان شبهنگام یا عصرها به این مناطق مراجعه کرده و ساکنان را مجبور به پایین آوردن پرچمها کردهاند. در برخی موارد گزارشهایی از بدرفتاری، بازداشت و حتی تیراندازی وجود دارد.
در این گزارش روایت برخی شهروندان از برخوردهای سخت ماموران طالبان حکایت دارد. یک شهروند شهرک حاجقربان در منطقه شیدایی هرات نوشت «عصر چهارشنبه مأموران طالبان آمدند و ما را وادار کردند پرچمهای عزاداری را پایین بیاوریم. این کار با تحقیر و توهین همراه بود».
در کابل نیز، ساکن شیعه دشت برچی، روایت کرد «شب دوم محرم، مأمور امنیتی طالبان به منطقه آمد، پرچمها را از مغازهها پایین کشید، آنها را پاره کرد و با بیاحترامی برد». طبق گزارشها اداره «امر به معروف و نهی از منکر» طالبان نیز از طریق گشتهای سیار در حال جمعآوری تابلوهای محرم از سطح شهر است.
کاربران شبکههای اجتماعی نیز واکنشهای گستردهای نشان دادند. یکی از کاربران در ایکس نوشت «طالبان در هرات پرچم عزاداری محرم را بر سر مردم به زور جمعآوری کردهاند.» دیگری اضافه کرد: «در غزنی و هرات پرچمهای حسینی را پاره میکنند، این یعنی ادامه سیاست تبعیض و سرکوب شیعیان.» یکی دیگر امروز گفته بود «دو پرچم را بر روی خانه نصب کرده بودیم که مأموران صبح امروز مجبورمان کردند آنها را پایین بیاوریم».
یک شهروند هراتی در کامنت گذاشته بود «این توهین به باورهای میلیونها مسلمان شیعه است. طالبان با وعده وحدت، اما در عمل عزاداری ما را هدف قرار میدهند».
ویدیویی هم از شهر بامیان در شبکههای اجتماعی منتشر شده است که تعدادی از جوانان شیعه یک پرچم بزرگ بر بالای کوه نصب میکنند و در پست بعدی نشان میدهد که افرادی پرچم را کنده، آتش زدند و به پایین کوه پرتاب کردهاند. البته در این ویدیو سخنی از طالبان و مأموران حکومتی زده نمیشود و معلوم نیست آتش زدن پرچم کار چه کسانی بوده است.
این رویدادها موجی از خشم و نگرانی در میان شیعیان افغانستان ایجاد کرده و بحثهای گستردهای در رسانههای اجتماعی به راه انداخته است.
فعالان و شهروندان این اقدامات را نقض آزادی مذهبی و تحقیر اقلیت شیعه میدانند و آن را با وعدههای اولیه گروه حاکم در تضاد میبینند.
گفتنی است طالبان در سالهای قبل اعلام کرده بودند که شیعیان حق ندارند اهل سنت را به مراسم عزاداری دعوت کنند و همچنین پخش نوحهخوانی از بلندگوهای مساجد ممنوع است.
وعدههای پوچ امنیتی طالبان
جالب آنکه بهانه اصلی طالبان برای این اقدام، «ایجاد امنیت» عنوان شده است.
روز دوم محرم سراجالدین حقانی، وزیر امور داخله طالبان، از مقامها و مسئولان این وزارت خواست که تدابیر امنیتی لازم را برای تأمین امنیت عزاداران در ماه محرم اتخاذ کنند.
عبدالمتین قانع، سخنگوی وزارت داخله طالبان با انتشار اعلامیهای گفته است که سراجالدین حقانی این موضوع را در نشست رهبری این وزارت مطرح کرده است.
شورای علمای شیعه افغانستان پیشتر از طالبان خواسته بود امنیت مراسم محرم را در برابر تهدیدات گروههای تروریستی مانند داعش-خراسان که بارها جامعه شیعیان را با حملات مرگبار هدف قرار دادهاند، تأمین کنند.
با این حال، مردم و علمای شیعه بارها این پرسش را مطرح کردهاند که نصب پرچم عزاداری بر روی خانهها، مغازهها یا اماکن عمومی اساساً چه خطر امنیتی ایجاد میکند که توجیهکننده چنین برخوردی باشد؟
این اقدامات به وضوح نشان میدهد که طالبان نه تنها در تأمین امنیت کوتاهی کردهاند، بلکه خود به عنوان مانع و سرکوبگر در برابر آیینهای مذهبی شیعیان عمل میکنند.
سرکوب نمادهای مذهبی محرم بخشی از سیاست سیستماتیک طالبان است که با هدف ریشهکن کردن تنوع مذهبی و تحمیل تفسیری افراطی از اسلام بر جامعه انجام میشود. گزارشهای سازمانهای بینالمللی حقوق بشر، مانند دیدهبان حقوق بشر، نشان میدهد که شیعیان و اقلیتهای مذهبی در افغانستان تحت حاکمیت طالبان در فضایی از ترس و ناامنی زندگی میکنند.
در این خصوص آیتالله واعظزاده بهسودی، از مراجع تقلید شیعیان افغانستان، اخیراً گفته بود که مقامهای طالبان درخواست ملاقات عالمان شیعه را نمیپذیرند و به نامههای آنان پاسخ نمیدهند.
او در خطبه نماز عید قربان در کابل گفت: «ما در این چهار سال و یازده ماه، خدا را شاهد میگیریم که خیرخواهی کردیم، نصیحت کردیم، راهنمایی کردیم، مشورت دادیم، ولی گوش امارت اسلامی کر است. در این چهار سال و یازده ماه نتوانستیم مقامهای طراز اول را ببینیم؛ قندهار که اصلاً…»
بهسودی افزود که علمای شیعه نامهای حدود ۲۰۰ صفحهای خطاب به دفتر رهبر طالبان نوشتهاند، اما دو سال است که پاسخی دریافت نکردهاند.
وی اضافه کرد: «نامه ما جواب داده نمیشود، ملاقاتها پذیرفته نمیشود، از سوی دیگر میگویند که در رسانهها صحبت نکنید. ولی مراجعه مردم را چه کار کنیم؟ مردم به عنوان مرجع تقلیدشان پیش ما مراجعه میکنند. از ظلم کوچیها پیش ما اشک میریزند، از فشارهای مذهبی پیش ما اشک میریزند. خوب ما چه کار کنیم؟ این درددل مردم را به شما نگوییم، به که بگوییم؟ اگر پشت تریبون نماز جمعه و عید نگوییم، کجا بگوییم؟»
بیانیه علمای شیعه افغانستان
«شورای علمای شیعه افغانستان» در اعلامیهای گفته است که انتظار میرود مسئولان امنیتی طالبان، زمینه برگزاری امن مراسم عزاداری محرم و عاشورا را فراهم کنند.
در بیانیه شورای علمای شیعه آمده است: «از مسئولان امنیتی کشور انتظار میرود که زمینه برگزاری باشکوه و امن مراسم محرم و عاشورا را فراهم نموده و حقوق دینی و مذهبی همه شهروندان را مورد توجه قرار دهند.»
این شورا از مسئولان دستهها و هیأتهای عزاداری نیز خواسته است که با مسئولان و نیروهای امنیتی طالبان «در تأمین امنیت مراسم همکاری کامل داشته باشند تا مجالس عزاداری در فضای آرام و امن و بدون محدودیت برگزار گردد».
شورای علمای شیعه افغانستان همچنین گفته است که سخنرانان مراسمهای عزاداری از «طرح مطالب یا سخنانی که موجب اختلاف میان ساکنان مسلمان کشور میشود» خودداری کنند.
این شورا گفته است: «از خطبا، وعاظ و روضهخوانان گرامی میخواهد که جوانان را با اهداف و پیامهای حقیقی عاشورا، یعنی عدالتخواهی، مسئولیتپذیری و دفاع از ارزشهای اسلامی، با دقت و احساس مسئولیت آشنا سازند و از طرح و بیان هر نوع مطلب یا سخنی که موجب اختلاف میان ساکنان مسلمان کشور گردد، اجتناب نمایند».
اما با وجود این پیامهای وحدتبخش شورای علمای شیعه، طالبان در پنج سال حاکمیت بر افغانستان به هیچیک از خواستههای شیعیان افغانستان رسیدگی نکردهاند و از به رسمیت شناختن مذهب تشیع، مشارکت دادن آنها در ساختار سیاسی و رعایت حقوق اولیه مذهبی و مدنی آنها، که از مطالبات اصلی جامعه شیعه افغانستان است، خودداری کرده است.
